Scirbi pa Tito Laclé
Tin casonan politico y huridico cu no solamente ta trata di ley, pero tambe di percepcion, reputacion y confianza publico. E caso cu a bira conoci como “Caso Mero” ta claramente un di nan. Ayera, despues di mas cu un aña di incertidumbre, a bin un buelta cu casi ningun hende no tabata spera. Ministerio Publico a ofrece parlamentario di AVP Mike de Meza un acuerdo: Paga 5.000 florin, acepta responsabilidad den e asunto y e caso lo wordo cera. E resultado? E no lo ta un sospechoso mas.
SOLUCION ELEGANTE?
Riba prome bista, esaki por parce un solucion elegante pa ambos partido: di un banda Ministerio Publico ta man yen cu otro investigacionnan hopi serio, y di otro banda de Meza lo no mester keda warda den incertidumbre ta te ki dia su caso ta bin dilanti. Pero claro, pa de Meza e ta un asunto un poco mas complica pasobra e caso aki a stanca su posibilidad pa bira ministro pa mas cu un aña caba. Pero ora bo cuminza analiza e situacion mas profundo, ta precisamente ey a unda e preguntanan mas interesante ta surgi.
GRAVEDAD DI E CASO ORIGINAL
Prome cu tur cos, e oferta ta genera duda tocante e gravedad di e caso original, pa motibo cu no a comunica con grandi e suma ta di impuesto cu supuestamente e NO a paga ora a pone su companianan “op afstand” durante su ministerschap anterior. A lo menos, esey nos a comprende di tur e declaracionan den prensa, cu lo mester ta e problema. Durante mas cu un aña, e imagen publico cu a wordo crea, tabata cu tin un asunto fiscal serio cu mester wordo investiga, y cu ta pesey e interes di de Meza pa bira minister mester doblega pa e interes nacional mas grandi aki. Awor, por keda SIN haci investigacion si e djis paga 5000 florin? Con ‘proporcional’ e decision pa haci’e sospechoso tabata anto, cu a impidi’e di bira minister pa mas cu un aña caba?
ERROR ADMINISTRATIVO
Segun abogado di de Meza, di tur e alegacionnan cu tabatin, e asunto aparentemente real a resulta di ta un error administrativo, na unda un consehero fiscal (di de Meza) lo a marca un of dos kruisje robez den su aangifte, cu a pone cu e no tabata sa di e obligacion fiscal real. Si esey ta realmente e esencia di e caso, naturalmente hopi hende lo puntra nan mes, con un asunto relativamente simpel por a provoca tanto daño politico y personal durante mas cu un aña?
ACEPTA E DEAL OF NO?
Pero e dilema mas grandi ta awor den scochi di Mike de Meza mes. Si e acepta e acuerdo, probablemente e caminda pa un screening nobo lo habri. No ta nifica automaticamente si, cu e lo por bira ministro mesora, pasobra e screening mester wordo haci di nobo y e autoridadnan lo mester evalua si tin algun otro impedimento di pasado of un incumplimento nobo den e un aña cu a pasa mientrastanto. Sinembargo, e obstaculo principal lo desaparece.
ADMITI CU A HACI ALGO ROBEZ
Pero aceptando e acuerdo, de Meza tambe lo ta admitiendo, cu algo a wordo haci robez, sea cu e la haci’e intencional of inconscientemente. Y ey ta unda cu e problema ta sinta. Durante henter e proceso, de Meza a mantene cu e no a haci nada malo, por lo menos no ‘intencionalmente’. Si e ta convenci cu e ta inocente, pakico acepta culpabilidad y paga 5.000 florin pa cera un investigacion cu e ta kere cu nunca no mester a wordo habri? Esaki ta e decision mas dificil cu e tin dilanti dje. Di un banda, acepta e acuerdo y pone punto final na un saga cu a afecta su carrera politico. Of di otro banda, rechaz’e pa permiti’e lucha pa limpiesa completo di su nomber, pero cu e riesgo cu e caso lo sigui mas largo y cu e por wordo haya culpabel di algo cu el a haci sin mal intencion.
RETO DI PERCEPCION PA OM Y DIMP
Y no solamente de Meza ta enfrenta e preguntanan fastioso. Ministerio Publico y Departamento di Impuesto (DIMP) tambe ta confronta un reto di percepcion. Durante dia ayera, e comentario cu mas por a tende den sociedad ,tabata relativamente simple: Si un persona (comun) cu supuestamente a confronta problema fiscal serio (di p.e. keda sin paga impuesto of paga esaki laat), por resolve tur cos cu un pago di 5.000 florin, con esaki ta wordo percibi door di e ciudadano comun ey? Nan tambe por haya kwijtschelding di debe bieu door di “verjaring” y despues djis paga un boet pa entradanan cu NO a declara ni paga belasting riba dje? Of nan si lo haya nan confronta cu ponemento di beslag, navordering di belasting etc.?
CONFIANSA PUBLICO
Tin pregunta naturalmente cu pa transparencia mester haya contesta: E daño fiscal cu supuestamente a wordo causa, a wordo paga? Y con e autoridadnan lo splica e diferencia entre un error no-intencional y un infraccion fiscal cu mester wordo persegui? Esaki no ta necesariamente preguntanan huridico. Nan ta preguntanan di confianza publico. Y confianza publico ta precisamente e fundacion riba cual tanto e sistema fiscal como sistema huridico ta basa.
Den e proximonan dianan, Mike de Meza lo tuma su decision. Si e acepta, probablemente un capitulo importante lo cera. Si e rechaza, posiblemente un bataya huridico completamente nobo lo cuminsa. Pero sea cual direccion e caso tuma, un cos ta cla: Caso Mero a cambia di un cuestion di screening ministerial pa un debate mucho mas amplio tocante proporcionalidad, husticia, percepcion publico y responsabilidad institucional. Y e debate ey probablemente lo NO wordo hiba si djis gaña wowo di pueblo cu awo tur cos a keda soluciona.