Scirbi pa Tito Laclé
Recientemente mi a intercepta un reclamo interesante di un amiga, na un otro persona, riba un tema aun mas interesante. ‘Cuenta di treat ora di cumpleaños’. E no tabata compronde pakico aki na Aruba, ta ABO mester treat ora cu di BO cumpleaños, mientras cu otro parti di mundo, e cos ta diferente. Y ami, pa straño cu por zona, tambe tabata puntra mi mes esey semper. Y mi sa cu hopi, lo ta contra mi pensamento, y bisami cu esaki ta ‘cultura local y pa deal cu ne’. Esey por ta e caso, pero e no ta kita e pensamento, di con bin e ta asina. Y mi a bay investiga un poco mas y e resultado ta interesante. Atrobe, mi SA cu bo lo no ta di acuerdo cu mi, porta, pero esey ta e dushi di ta biba den un pais democratico. Abo cu mi, por diferencia di opinion, y toch sigui biba hunto.
Awor, laga mi splica kico mi a haya y con e situacion ta na Aruba. (En caso cu bo tambe tabata haci bo mes e mesun pregunta.
Cumpleaños na trabou (na Aruba e.o.) normalmente ta algo simpel: un momento pa felicita un collega, comparti un bolo of dal un bitter hunto. Pero den hopi ambiente laboral, e gesto chikito aki por transforma poco poco den algo otro: un expectativa social, un competencia y, den algun caso, hasta un carga financiero pa esun cu haci aña.
E pregunta ta aparentemente simpel: pakico esun cu haci aña mester ta esun cu treat?
Pa hopi hende na Aruba, esaki ta simplemente custumber. Bo haci aña, bo ta trece bolo, snack of algo pa bebe pa bo coleganan. E intencion normalmente ta positivo: celebra bo dia compartiendo algo cu e grupo. Pero un custumber no ta keda automaticamente inocente solamente pasobra “semper nos a hacie asina”. E problema ta cuminsa ora e gesto boluntario bira un expectativa.
Un hende ta trece un bolo. E siguiente persona no kier parce menos generoso y ora E haci aña, E ta trece un bolo mas grandi y bebida. Otro ta trece snack. Despues un hende otro ta trece henter un catering, cu arroz, cuminda, bebida, tayo y beker. Y asina, sin cu ningun hende formalmente a establece un regla, un regla social si a nace. E pregunta ya no ta: “Mi kier trece algo?” No.. E pregunta awor a bira: “Kico mi mester trece pa no keda atras?” Ey ta unda un ‘aardigheid’ por transforma den peer pressure.
ORA GENEROSIDAD BIRA STATUS
Hende ta compara nan mes cu otro hende constantemente, aunke nan no ta hacie conscientemente. Na trabou esaki por manifesta den paña, auto, funcion, salario, vakantie y hasta den algo aparentemente inocente manera cumpleaños.
Ora tur hende por mira exactamente kico cada persona a trece, e treat ta bira un acto publico. Y cualkier acto publico por bira un señal di status. Anto nos ta cuminsa compara. Aha, asina mes. “Ela trece solamente bolo.” “Esun ey semper ta treat bon.” “Bo a mira tur loke ela trece?..eh eh”. Bo ta reconoce e frasenan ey? Frasenan asina por parece inocente, pero nan ta contribui na crea un norma den e grupo.
E resultado ta un tipo di inflacion social: cada persona tin un incentivo pa iguala of supera esun anterior. No necesariamente pasobra e persona kier mustra cu e tin mas placa. Hopi biaha precisamente pasobra e persona no kier wordo considera como un persona ‘cheap’. Pero awor e cos ta bin: E diferencia ta importante.
ESUN CU MENOS TIN POR SINTI E PRESION MAS
E contradiccion mas interesante ta cu no semper esun cu ta gana mas ta gasta mas. Y, manera mi ta experencia of mehor dicho, a experencia den pasado, ‘por pasa precisamente lo contrario’. Un hende cu salario halto por sinti absolutamente ningun necesidad pa impresiona e grupo y trece un bolo simpel. Mientras un empleado cu un salario mucho mas modesto por haci un esfuerzo grandi pa trece cuminda pa henter departamento. Financieramente, e mesun treat no ta costa tur hende mesun cos. Afl. 150 pa un trahado cu entrada halto por ta un gasto chikito. Pa otro hende, Afl. 150 por representa un parti importante di su presupuesto semanal. Pero socialmente tur dos ta wordo compara riba e mesun mesa. Y ta EYy ta unda un tradicion agradable por bira algo desigual. Si un hende gasta mas cu loke e realmente kier of por permiti solamente pa evita critica, e gasto ya no ta completamente voluntario.
OTRO CULTURAN TA HACIE OTRO MANERA
No tin un regla internacional cu ta bisa ken mester paga ora un hende haci aña. Den hopi pais Latino, e idea ta precisamente contrario: esun cu haci aña ta esun cu mester wordo getreat. Y realmente, pa mi, esey mi ta haya mas logico. Si bo gusta of no.
Famianan, amigonan of coleganan ta organisa y trece of traha bolo, invita e persona pa come of paga algo p’e. E razonamiento ta bastante simpel: ta bo dia, pues nos ta celebra ABO.
Den otro paisnan y ambiente laboral, incluyendo parti di Hulanda, ta completamente normal cu esun cu haci aña ta trece bolo of algo chikito.
Na Merca y Reino Uni, ambos modelo ta existi. Tin compania cu ta cumpra bolo pa e empleado y tin otro unda e cumpleañero ta trece donuts of algo pa comparti. Pues ninguno di e dos sistema ta mas “correcto”. E diferencia importante no ta ken ta paga, sino cuanto libertad e persona realmente tin pa no participa.
E TEST MAS SIMPEL
Tin un manera facil pa determina si nos ta papia di un tradicion sano of di presion social. Imagina cu un collega haci aña y e no trece absolutamente nada. Ningun bolo. Ningun snack. Ningun bebida. Si reaccion di e grupo ta simplemente: “Feliz cumpleaños”, e tradicion probablemente ta sano. Peroooo si e hende bisa: “E no a trece nada?” , “Con asina?”, “E ta cheap.”, “Tur hende ta trece.” Bo ta reconoce esaki tambe? Esey ta proba cu e treat no tabata realmente voluntario. Tabata un obligacion social disfraz como tradicion.
NO TA E BOLO TA E PROBLEMA
No tin nada malo cu un empleado cu kier trece bolo, snack of catering. Generosidad ta algo positivo y hopi hende sinceramente ta disfruta di prepara cuminda pa otro. E problema ta aparece solamente ora e cantidad bira medida di generosidad. Un bolo di Afl. 30 no mester expresa menos aprecio cu un catering di Afl. 300. Pero ora un grupo cuminsa midi e gesto segun cantidad, e significado original ta cambia. E ora e celebracion ta bira performance. Generosidad ta bira comparacion. Y si, tradicion bira competencia.
POR HACIE DIFERENTE
Companianan por evita e problema facilmente. Por ehempel, e empresa mes por cumpra un bolo simpel pa cada empleado cu haci aña. Otro opcion ta celebra tur cumpleañero di e luna hunto. Of simplemente laga cada hende completamente liber, sin expectativa cu e mester trece algo. E punto no ta pa elimina e tradicion. E punto ta pone e tradicion bek den su lugar correcto: un gesto boluntario, no un obligacion. Pasobra un cumpleaños na trabou mester ta precisamente esey: un momento agradable y NO un examen pa determina ken ta mas generoso. Y sigur no un competencia cu esun cu tin menos placa posiblemente ta sinti mas presion pa gana. Awor, cua di tur e experiencianan ABO a experencia y ta aproba? Mi ta keda pendiente!