Opinie: René Zwart: 'Aruba heeft het laatste woord over de HOFA'

De ontwerp-Rijkswet Houdbare Overheidsfinanciën Aruba (HOFA) blijft één van de meest besproken politieke dossiers binnen het Koninkrijk. In een opiniestuk op Dossier Koninkrijksrelaties stelt journalist René Zwart dat een groot deel van het debat op Aruba wordt gekenmerkt door desinformatie, misverstanden en politieke beeldvorming.

Zwart verwijst naar de recente persconferentie van staatssecretaris Eric van der Burg, die antwoord gaf op een vraag van NoticiaCla-journalist Tito Laclé over het advies van de Raad van State. Volgens Van der Burg raakt het advies de kern van het wetsvoorstel niet en zijn de aanbevelingen bedoeld om de tekst te verbeteren.

Volgens Zwart trokken sommige Arubaanse media ten onrechte de conclusie dat de wet volledig terug naar de tekentafel zou gaan. Politieke reacties zouden die onjuiste beeldvorming vervolgens verder hebben versterkt.

In zijn analyse schetst Zwart de ontstaansgeschiedenis van de HOFA. Tijdens de coronacrisis in 2020 verstrekte Nederland Aruba een lening van ruim 900 miljoen florin, waarbij versterkt financieel toezicht via een Rijkswet als voorwaarde werd gesteld nadat eerdere afspraken op basis van een Landsverordening onvoldoende zekerheid boden.

Hij beschrijft hoe opeenvolgende regeringen van Aruba en Nederland gezamenlijk aan de wet werkten en uiteindelijk uitkwamen op een hybride model waarin een Rijkswet wordt gecombineerd met een parallelle Arubaanse Landsverordening.

Volgens Zwart is het opvallend dat dezelfde regering die eerder tweemaal instemde met deze constructie, zich nu fel tegen de HOFA keert. Hij stelt dat de Raad van State de kritiek dat Aruba zijn autonomie zou verliezen niet ondersteunt en juist aangeeft dat bepaalde beperkingen op de financiële autonomie verdedigbaar zijn.

Na verwerking van de aanbevelingen van de Raad van State zal het wetsvoorstel worden behandeld in zowel de Staten van Aruba als de Tweede Kamer. Aruba kan daarbij via bijzondere gedelegeerden deelnemen aan de behandeling, maar heeft geen stemrecht in de Tweede Kamer.

Volgens Zwart ligt de uiteindelijke beslissing echter op Aruba. De Rijkswet kan namelijk alleen in werking treden als ook de parallelle Landsverordening door de Staten wordt aangenomen. Wordt die verworpen, dan vervalt ook de Rijkswet.

Daarmee concludeert Zwart dat Aruba uiteindelijk over een feitelijk vetorecht beschikt en daarmee een uitzonderlijke positie inneemt binnen het Koninkrijk.