DEN HAAG – Ex-Procurador General di Aruba y ex-Hoofd Officier di Ministerio Publico pa Boneiro, Saba y Sint Eustatius, Bote ter Steege, a adverti durante IPKO na Hulanda, cu politico y minister den comunidadnan chikito mester compronde cu nan conducta tin consecuencianan cu ta bay mucho mas leu cu politica. Segun e, mal ehemplo di lidernan por crea un tipo di “corupcion moral” den bida publico. Ter Steege, cu a traha seis aña den Caribe Hulandes incluyendo Aruba, a papia riba importancia di integridad, responsabilidad ambiental y idioma den sistema di husticia. Segun el, den comunidadnan chikito unda tur hende ta conoci otro, e ehemplo cu lidernan ta duna tin un impacto directo riba sociedad.
POLITICA COMPLEHO
E la reconoce cu politica riba islanan ta compleho paso votadornan ta hopi cerca di nan representantenan. Precisamente pa e motibo ey, e la bisa cu ta ainda mas importante pa e politico y minister ta consciente di e ehemplo cu nan ta pone. Ter Steege a menciona un experiencia na Aruba unda, segun e, un inspector di vehiculo a bisa cu un auto no por a pasa inspeccion pa motibo di un luz kibra, pero posteriormente supuestamente a sugeri cu un pago di 25 dollar por a resolve e asunto. Segun e, e tipo di situacion ta mustra con conducta cuestionabel por bira algo normal den sociedad. E la advirti cu ora ciudadano mira autoridadnan haci cosnan incorrecto, nan por cuminza pregunta dicon nan mes mester comporta miho cu esnan cu tin poder. Segun e, si lidernan no demonstra integridad, confianza den ley, institucionnan y gobernacion por debilita poco a poco.
MEDIO AMBIENTE
Riba tema ambiental, Ter Steege a indica cu problemanan ambiental no ta limita na Boneiro, sino cu Aruba y Sint Maarten tambe ta enfrenta reto similar. Sinembargo, e la enfatisa cu derecho penal no por soluciona problemanan ambiental grandi y structural. E solucion, segun el, mester bin for di gobernacion efectivo, politica adecuado y bon control. E la agrega cu hopi biaha ciudadano ta recurri na Ministerio Publico of Procurador General ora nan ta sinti cu otro instancia no ta funciona, pero sistema penal no por substitui trabou di gobierno y otro institucionnan responsable.
IDIOMA DEN HUSTICIA
Ter Steege tambe a trata e tema di idioma den husticia. Segun e, derecho penal den Caribe Hulandes ainda ta wordo redacta y administra principalmente den Hulandes. Aunke fiscalnan y interpretenan por presta asistencia den Ingles of Papiamento, preparacion di caso penal ainda ta wordo haci den Hulandes. E la enfatisa cu esaki no ta pa menosprecia e idioma local. Al contrario, e la bisa cu hende mester ta orguyoso di nan idioma materno. No obstante, e la señala cu hobennan mester domina Hulandes suficientemente, paso e idioma ainda ta esencial pa logra oportunidadnan profesional den sistema di husticia. Ter Steege a conclui cu e estado di derecho no ta depende solamente di ley y institucionnan, sino tambe di liderato responsable, proteccion ambiental, acceso na husticia y inversion serio den desaroyo di hende. Segun e, bon gobernacion y bon ehemplo continua siendo fundamental pa proteha sociedad den comunidadnan chikito manera Aruba.