Skirbi pa Tito Laclé
Den mi analisis anterior, “Sinterklaas a yega tempran e aña aki,” mi a usa e comparacion cu ‘Sinterklaas’ pa describi un Gobierno cu, meimei di un periodo politico delicado, a cuminsa reparti un serie di “regalo” den forma di e.o. subsidio, toeslag, aumento y otro beneficio cu ciudadano naturalmente ta aprecia, pero cu na mes momento merece pregunta tocante timing, sostenibilidad y motivacion politico.
Ayera diamars, durante apertura di Aña Parlamentario 2026-2027, Gobierno mes a confirma gran parti di e lista di “regalonan”. Solamente cu e biaha aki, nan no a wordo presenta pa un minister of un partido politico. Nan a sali for di boca di Gobernador di Aruba Alfonso Boekhoudt.
Y precisamente ey e asunto ta bira interesante.
E discurso cu Gobernador ta lesa na apertura di Parlamento no ta su discurso personal. No. E ta un exposicion di e maneho cu Gobierno ta pensa di sigui den e siguiente aña Parlamentario. Staatsregeling di Aruba mes ta stipula cu e aña parlamentario ta habri cu un exposicion, presenta “door of namens de Gouverneur”, di e maneho cu Gobierno lo sigui. Alabes, e sistema constitucional ta pone responsabilidad politico cerca e ministernan, no cerca Gobernador.
Dus, ora Gobernador para dilanti Parlamento y ta anuncia pensioen y bijstand aumenta, eliminacion di prima AZV pa pensionado, restablecemento di pakete completo di remedi, sosten amplia pa persona cu deshabilidad y famia cu yiu na scol, medida pa alivia gasto di combustible y awor hasta un ley pa liga salario minimo na bestaansminimum, no ta Gobernador ta entrega un programa propio. No. E ta simplemente LESA e agenda politico di Gobierno.
Y ey ta exactamente unda mi analisis anterior ta haya un continuacion casi ironico. Ironico pakico, bo ta puntra?
Well, bo ta corda con mi a compara Gobierno cu Sinterklaas cu un saco yena di regalo. Awe Gobierno a pone e mesun saco den man di Gobernador pa E presenta esaki na Parlamento.
Naturalmente, no tin nada ilegal of straño den e procedimento mes. Al contrario: e ta parti di nos sistema parlamentario y constitucional. Gobernador ta representa Rey den Gobierno di Aruba, mientras ministernan ta esnan cu carga responsabilidad politico dilanti Parlamento. Esaki ta exactamente e razon cu Gobernador no por simplemente transforma e discurso den un comentario personal, contradici e contenido of despues sali explica cual parti e ta of no ta di acuerdo cu ne.
Pero legalmente correcto no ta automaticamente comunicativamente sano. No. Y mi lo splica pakico tambe.
Pa gran parti di pueblo, e distincion aki no ta evidente. Esey ta e porblema. Nan (e pueblo) ta mira Gobernador — e autoridad mas formal, simbolico y aparentemente neutral den sala — para dilanti Parlamento y bisa: Gobierno lo haci esaki, Gobierno lo duna esey, Gobierno lo inverti aki. E solemnidad di e ocasion y peso di su funcion por duna e palabranan un autoridad adicional cu un simpel declaracion di Gobierno no lo tin.
Y esey por crea un impresion robez: esta cu ta Gobernador ta endorsando e programa, cu e ta su vision, of hasta cu e anuncio tin algo parecido na un “mandato” institucional. Pero e no tin.
Gobernador no ta un candidato politico. E no tin un programa electoral. E no mester defende e promesanan den Parlamento. E no por wordo cuestiona politicamente manera un minister pa bisa di unda e placa lo sali, pakico un medida ta wordo anuncia awor, of si un promesa ta realistico. No. E responsabilidad ey ta di Gobierno.
Aki precisamente tin un problema cu ta bale la pena discuti.
Pasobra ora Gobierno por uza e voz, presencia y dignidad institucional di Gobernador, pa presenta su propio agenda politico, mientras Gobernador mes ta constitucionalmente limita den posibilidad pa distancia su persona publicamente for di e contenido, e frontera entre institucion neutral y comunicacion politico di Gobierno por bira poco limita den bista di pueblo. Awor, no comprondemi robez. Mi NO ta bisando cu Gobernador a haci propaganda. No. Mi ta bisando cu e formato por transforma propaganda di Gobierno den algo cu PARCE tin seyo di Gobernador.
Aki, e diferencia ta importante.
E discurso di ayera tabatin un lenguahe politico cla. “Prosperidad comparti.” “Nunca mas un empleado mester traha pa un salario cu no ta cubri su subsistencia basico.” Inversionnan cu ciudadano “por mira, por uza, por sinti.” Un Gobierno cu ta presenta loke el a haci y loke ainda lo haci. Esaki ta contenido legitimo pa un gobierno presenta. Pero e ta contenido di Gobierno.
E ora e pregunta ta: pakico Gobierno no mester presenta su propio cuenta?
Talbes Aruba mester cuminsa pensa riba modernisacion di e tradicion aki. Gobernador por mantene su rol constitucional na apertura formal di Aña Parlamentario, pero e contenido politico concreto — logro, promesa, proyecto, gasto y prioridad — por wordo presenta directamente pa Prome Minister of Gobierno mes.
Asina pueblo SA exactamente kende ta papia. Ken ta priminti. Ken ta responsable. Y ken mester contesta.
Esey no ta un falta di respet pa nos Gobernador. Al contrario. E por proteha e funcion precisamente contra e riesgo di bira un vehiculo involuntario pa mensahe politico cu e no a formula y cu e no ta politicamente responsable pe.
Pasobra awe, despues di mi analisis di Sinterklaas, Gobierno a haci algo curioso: e la confirma practicamente e mesun pakuete di regalo cu mi tabata describi. Pero e no a manda Sinterklaas mes cu e saco. E la manda Gobernador.
Y ami ta haya cu pueblo merece sa diferencia.