ORANJESTAD – Ora Noticiacla a publica su analisis anterior riba Ley Reino HOFA siman pasa, e punto central tabata cu e debate no tabata realmente tocante disciplina financiero, sino tocante e equilibrio delicado entre stabilidad financiero y autonomia constitucional di Aruba. Awor cu Conseho di Estado di Reino (Raad van State) a emiti su conseho oficial, ta resulta cla cu gran parti di e preocupacionnan menciona anteriormente tambe a wordo identifica pa e maximo consehero constitucional di Reino Hulandes.
E CONSEHO NO TA MATA HOFA
Prome, ta importante nota cu Raad van State no a rechasa HOFA. Al contrario, e conseho ta reconoce explicitamente cu finansas publico sostenibel ta importante y cu un Ley Reino di consenso, basa riba Articulo 38 di Statuut, ta un instrumento legitimo pa Aruba y Hulanda coopera. Esaki ta coincidi cu e conclusion cu Noticiacla a trece anteriormente: Huridicamente, HOFA no ta automaticamente un violacion di autonomia simplemente paso ta basa riba Articulo 38 di Statuut. E articulo aki precisamente ta permiti cu paisnan di Reino acepta limitacionnan voluntario den interes comun di cooperacion. Pero e preocupacion principal ta exactamente e mesun. Unda e conseho di Estado ta bira particularmente interesante, ta den e punto central cu Noticiacla a identifica anteriormente. Raad van State ta bisa cu e mayor tension den e ley ta entre autonomia di Aruba pa maneha su propio finansas, y e influencia real cu Reino Hulandes ta haya riba e autonomia ey via e ley, manera poni den articulo 38 di HOFA (no bruha e dosnan aki). Esaki ta practicamente e mesun pregunta cu a domina e debate politico durante tur e proceso: te unda Aruba ta sigui siendo autonomo si Hulanda of Reino ta conserva poder di aprobacion riba ciertonan decisionnan parlamento di Aruba?
E PUNTO MAS SENSITIVO
Raad van State ta enfoca particularmente riba e articulo 38 di HOFA cu ta determina cu Aruba no por cambia e Ley Local di Finansas Publico sin aprobacion previo di Conseho di Ministernan di Reino. Aki ta precisamente unda Raad van State ta pone su mayor advertencia, por, si ta basa riba un acuerdo muto PERO mester ta algo temporal. Segun e conseho, e normanan ta oficialmente den ley di Aruba, pero Aruba no por modifica nan completamente pa su cuenta.
ACEPTA E CONSTRUCCION DI HOFA
Raad van State finalmente ta acepta e construccion aki paso Aruba a acepta esaki boluntariamente den e Acuerdo Administrativo di 2024 y paso supervision ta presenta como temporal. Sinembargo, e conseho ta agrega un condicion importante: Cualkier limitacion di autonomia mester keda estrictamente limita na loke ta absolutamente necesario.
PRACTICAMENTE UN MENSAHE CONSTITUCIONAL
E mensahe principal di Raad van State por wordo resumi asina: "Nos ta compronde dicon e limitacion aki ta necesario pa proteha e acuerdonan financiero, pero Reino no mester ricibi mas poder riba legislacion di Aruba cu loke ta estrictamente necesario, y principalmente, no definitivo." Esaki ta exactamente e preocupacion cu hopi criticonan di HOFA a expresa durante e ultimo añanan. Segun nan e HOFA no ta ‘temporal’ pasobra e condicionnan pa Aruba sali for di bou di e regimen di e HOFA ta demasiado estricto. Ademas, ta e mesun Rijksministerraad cu mester aprobra pa Aruba sali.
E RECOMENDACION PRINCIPAL
P’esey Raad van State ta recomenda cu Conseho di Ministernan di Reino no mester haya influencia riba henter e ley local. A cambio di esey, e aprobacion di Reino mester limita solamente na: e normanan di debe nacional, e normanan presupuestario, y e metanan financiero concreto cu Aruba y Hulanda a acorda. Den otro palabra, Reino no mester controla mas cu loke ta necesario pa vigila e disciplina financiero.
CONCLUCION DI NOTICIACLA
E conseho di Raad van State no ta confirma e afirmacion cu HOFA ta "kita autonomia di Aruba". Tampoco e ta confirma cu tur preocupacionnan tabata infunda. En realidad, e conseho ta ocupa un posicion intermedio. Raad van State ta confirma cu HOFA huridicamente por funciona dentro di e marco di Statuut, pero tambe ta reconoce cu e ley ta contene un tension real entre autonomia y supervision. Precisamente pa e motibo ey, e conseho ta pidi ahustenan pa evita cu Reino haya mas influencia riba legislacion Arubano cu loke ta necesario.
CERCA DI E ANALISIS DI NOTICIACLA
Den e sentido ey, e evaluacion di Raad van State ta sorprendentemente cerca di e conclusion cu Noticiacla a presenta anteriormente: HOFA no necesariamente ta un perdida di autonomia, pero e proteccion di autonomia mester keda un punto central durante tur e implementacion e ehecucion di e ley.