Analisis: Spinning e botter (conseho di RvS) cu yama HOFA…

Analisis: Spinning e botter (conseho di RvS) cu yama HOFA…

Posted on 6/9/2026, 3:44 PM AST | Updated on 6/9/2026, 3:45 PM AST

Scirbi pa Tito Laclé

Manera por a spera, ora cu e conseho di Raad van State riba e concepto di ley di HOFA a keda publica dialuna mainta, politiconan local y tur otro persona cu ta interesa, a gara esaki cu dos man, y a cuminsa ‘spin’ e den su forma cu e ta pensa cu ta bon. Y lo mas interesante ta, cu a hasta cuminsa spin cu ‘tin varios version’ ta circula, siendo cu loke tabata pasa, ta cu cada un persona ta duna e conseho nan interpretacion. Esey NO ta varios of un OTRO version di Raad van State, sino BO interpretacion, of NAN interpretacion cu ABO ta considera un version DIFERENTE.  Un politico di oposicion cu ainda ta na Hulanda (tabata eynan pa IKPO), awe a te hasta tilda ‘cierto media’ di ta spin e cos cu e no ta y cu Raad van State lo ta indigna cu esaki.  Por ta e la lubida cu e ta un di e motibonan, pa cual awe nos tin e issue di Rijkswet? Otro politico di oposicion, tambe na Hulanda awe a sigurami cu ‘den ehecucion di ley no ta existi posicion intermedio, y cu bo no por ta mita culpabel of mitar liber. ‘Bo ta liber of culpabel’, e la sigura mi awe. Ta nan derecho pa expresa nan mes. E problema ta cu Raad van State no a duna un calificacion di e ley cu e ta ‘sea 100% bon, ni tampoco 100% malo’. Mas bien e la duna un conseho, pa ‘ADAPTA’ cierto puntonan den e ley pa haci’e miho, envez di bisa cu e ley no ta bon. E ‘CONSEHO pa ADAPTA’, ta unda cu e rabo a krul y unda cu hopi a usa pa twist y spin den nan forma. Incluyendo e dos politiconan cu mi a referi na dje. Y asina tin mas. 

ARTICULO 38 di Statuut y di HOFA

Y henter e discusion ta draai rond un di e articulonan. Den e caso aki, articulo 38: sea esun di Statuut di Reino of esun di HOFA. Si, pasobra loke hopi NO ta bisa, (of ta realisa) ta cu tin DOS articulo 38 como e punto di disputa principal. Na prome luga tin e articulo 38 di Statuut cu ta e articulo cu ta permiti e paisnan di Reino crea reglanan y acuerdo comun pa coopera cu otro den igualdad y consenso. Y, na di dos luga, tin articulo 38 di HOFA, cu ta bisa Parlamento di Aruba no mag cambia e normanan financiero den LWHO sin consulta cu RMR prome. 

Pa loke ta e prome, Raad van State ta bisa na hulandes: “Op grond van artikel 38 Statuut kunnen de landen van het Koninkrijk samenwerken op terreinen waarop zij ingevolge het Statuut autonoom zijn, zoals financieel beheer. Juist omdat het een autonome aangelegenheid betreft is het noodzakelijk dat de betrokken landen de samenwerking uit vrije wil met elkaar aangaan.” Y mas leu: “De Afdeling kan daarom de keuze van Aruba en Nederland om in de rijkswet te regelen dat wijziging van de normen in de landsverordening toestemming van de rijksministerraad vereist, billijken.” 

Traduci na Papiamento: Basa riba Articulo 38 di Statuut, e paisnan di Reino por coopera riba asuntonan cu, segun Statuut, ta di nan propio autonomia, manera e maneho financiero. Precisamente pasobra ta trata di un asunto autonomo, ta necesario cu e paisnan involucra ta drenta den e cooperacion aki di nan mes y boluntariamente. E Departamento di Conseho di Estado (Afdeling Advisering), pa e motibo ey, por aproba e decision di Aruba y Hulanda pa regla den e Ley di Reino, cu cualkier cambio den e normanan estableci den e ley local mester haya aprobacion previo di Conseho di Ministernan di Reino. 

Pues, un bes mas: na hulandes: “De Afdeling (lesa RvS) kan de keuze (di art.38 di Statuut), billijken! “ Y pa esnan cu no sa e parti ey na Hulandes, esta “billijken”, mi ta traduci’e: Esey kiermen goedkeuren!!! Of rechtvaardigen!!! Osea, na papiamento crioyo:  aproba of hustifica. Asina mes, e politiconan cu ta contra, kier sigura tur hende cu nan tabatin razon y cu Raad van State ta confirma y ta bisa cu e acuerdo basa riba e articulo aki ta mina e autonomia di Aruba. Y claro, nan tin tur derecho pa haci esaki. Y PARCIALMENTE nan tin razon. Pero e problema di e interpretacionnan aki ta cu nan no ta mustra e realidad COMPLETO.

Laga mi splik’e cu un ehempel. Ta mescos cu si bo wak e sombra di un cilindro: ta depende di e angulo, bo por mira un circulo of un rectangulo, pero e obheto real ta un cilindro!!!  Esaki ta e dushi di un democracia, poniendo mas enfasis riba cierto forma di e sombra no ta cambia e realidad, pero si loke hende ta pensa of kere di e parti ey di e realidad.

TRAIDOR OF ENTREGISTA 

Pero un bes mas, comentarionan contrario no ta na su luga ta manera e gritonan di ‘traidor’ y ‘entreguista’. Esey en todo caso, NO ta corecto y no ta pas den un democracia madura. Un persona a bisa mi awe, riba e parti ey, cu loke nan kier men ta cu traishon, contrincantenan kiermen traishon pa cu e lucha di Status Aparte. Mi ta asumi cu esey kier men cu e no ta contra hende, perse?

COBARDE

Pa completa e obra, mientras cu tur esaki ta sosode, e partido di oposicion (MEP specificamente) a raporta cu un di miembronan na Hulanda a yama e secretario di estado hulandes responsabel pa Asuntonan di Reino, Eric van der Burg, pa ‘COBARDE’. Kico a pasa aki?  E acusacion di ta un “Hulandes cobarde” a bin for di miembro prominente di fraccion MEP, Endy Croes. E comentario, segun e portal local Solo di Pueblo, a surgi despues di un encuentro cu Van der Burg durante e Interparlementair Koninkrijksoverleg (IPKO) diasabra ultimo na Hulanda.

Riba invitacion di e cuater delegacionnan di e paisnan di Reino, Van der Burg tabata dispuesto pa reuni cu nan, aunke IPKO no tin un status formal. Pa e motibo ey, e reunion a tuma luga den un ambiente informal y confidencial. E tema central tabata ‘Con pa mehora cooperacion den Reino’. Segun Croes, e combersacion a cambia di direccion ora cu e representante di MEP a uza e encuentro pa expresa nan descontento cu e propuesta di Ley di Reino HOFA (Houdbare Overheidsfinanciën Aruba). “Eric van der Burg a bin conta cuentanan bunita tocante su bishitanan na Aruba, Corsou y Sint Maarten. Pero ora nos a haci preguntanan critico tocante HOFA cu e no a gusta, e la nenga di contesta,” Croes a declara. Segun MEP, e ley HOFA, ta representa un forma di influencia neocolonial di Hulanda riba autonomia di Aruba. Croes a critica Hulanda tambe pasobra e pais ta destina centenares di miyones na ayudo di desaroyo pa paisnan pafor di Reino sin cu nan mester paga bek, mientras cu den reino ta gana interes riba e paisnan cu nan ta “fia” placa pa ayudo similar.

RELACION ENTRE ARUBA Y HULANDA

E acto aki, -hopi ta pensa- cu e no a yuda e causa sigur. Y cu causa, mi kier men e relacion. E relacion entre oposicion y Hulanda. E problema ta, cu hopi biaha na Hulanda, den e opinion general, nan no ta diferencia entre oposicion y gobierno, y pa nan tur cos ta ‘Aruba’. E pregunta ta cu si e ultimo acto aki ta dificulta of trece nos relacion cu Hulanda na peliger. E contesta? NO. Pero, e tin influencia si. No kere, pasobra na Hulanda nan sa bon bon ken ta ken. Ademas, Hulanda mes tin su man yen cu su propio asuntonan, y un gobierno cu tin cu bringa pa cada logro mirando cu nan ta un gobierno minoritario, no tin tempo pa cosnan asina. Cu na Aruba oposicion ta yama e secretario di estado pa cobarde, nan (Hulanda) a laga un banda. E no ta ‘prudente’ si, paso toch e crea un cierto anti-sentimento cu mester wordo supera despues atrobe. 

HOGA DEN GLAS DI AWA

Si ta na Aruba, e situacion lo tabata otro sigur. Nos politiconan hopi biaha ta reacciona mas emocional.  Manera e dicho ta bisa, ‘nan ta hoga den un glas di awa’. Un dicho poco fastioso, pasobra no kier insinua cu nan merece hoga, pero e reaccion emocional cada ta duna hopi di pensa si. E pregunta e ora ta si nan por logra mucho mas cu nan counterpart Hulandes, si actual cabes friu. Esey kisas mester refleha un tiki mas riba dje despues. 

KICO AWOR?

Bek na tema di HOFA. Kico ta bay pasa awor? Nada por lo pronto. Nada den sentido cu mientras cu oposicion ta interpreta e conseho di su banda, y ta busca un momentum y sosten pa nan causa den comunidad, gobierno ta sigui reuni den su seno, y ta formula nan comentario aki un par di siman, pa despues informa publicamente kico nan a dicidi. Loke cu no ta ‘prudente’ ta cu cierto gobernante ta opina leu leu riba rednan social. Porta mester tin un ‘mediastilte’, pa duna partidonan chens pa traha. Pero ta comprendibel cu algo asina no ta sosode pasobra e ta trata e futuro di Aruba, y ‘si Aruba ta perde of mantene su autonomia’. 

MUNDIAL DI FUTBOL COMO DISTRACCION 

Tin un punto positivo den tur esaki. Mundial di futbol ta den cuminsa y lo domina rednan social pa e proximo luna y mei. Bo lo puntra mi, KICO un mundial di futbol tin di haber cu HOFA??> Wel, simpel!   Durante e mundial, tur hende nan cabez lo ta den futbol. Y mirando cu Corsou tambe ta aden, e keintura ta mas halto cu nunca. Y ta ora cu e mundial termina, tur hende lo ta bek cu e tema di HOFA. Y pa e tempo ey, e conseho di gobierno di Hulanda y Aruba lo ta conoci. Y pa e momento ey, nos ta dos luna mas leu, y cla pa ‘derde ronde’ di e asunto aki. Mientrastanto, bida na Aruba ta sigui, y nos ta sigui paga nos interes halto, pero cu orguyo, pasobra nos mes por toch? Y nos no kier bande Aruba pa un Saco di placa toch? Aruba ta dushi.. One Happy Island.. Abo mester sa con bo ta wak e..  C’est la vie.