Analisis: Un oportunidad perdi pa e ‘bon comun’

Analisis: Un oportunidad perdi pa e ‘bon comun’

Posted on 02/4/2026 10:37 am AST | Updated on 02/4/2026 10:59 am AST

Scirbi pa Tito Laclé

E prome biaha cu mi a scucha di e conferencia riba e tema ‘Bon Comun’, tabata na comienso di e luna aki ora cu prome minister Mike Eman a informa mi di esaki den e programa Noticiacla LIVE.  Lo a bin un eventoo importante durante dos dia, riba e tema Bon Comun, completo cu orador di afo y local, completo cu un expo y mas. E tabata zona interesante. Ora mi a busca e traduccion ‘oficial’ di Bon Comun, mi a haya esaki: “E bon comun ta referi na recursonan comparti, institucionnan y condicionnan social — manera seguridad, infraestructura, educacion y un ambiente saludabel — cu ta beneficia tur miembro di un comunidad.” E ta representa tur loke mester tin den un pais pa laga hende desaroya nan mes y alcanza nan pleno potencial. 

Pero ora cu mi a busca e significacion mas politico, mi a haya esaki: “E bon comun ta e base di nos convivencia como comunidad. E ta inclui e seguridad riba nos camindanan, e calidad di nos scolnan, e fortalesa di nos infraestructura y e proteccion di nos medio ambiente.” E ta cla pa nos tur: pa logra e ‘bon comun’ no ta depende di gobierno so. Es mas; no ta depende di e instancianan SO cu tabata presente na e conferencia, sino di nos tur. Pero esaki no ta socede automaticamente. E ta rekeri compromiso, responsabilidad y participacion activo di nos tur. Solamente si nos traha hunto, cu respet y solidaridad, nos por construi un sociedad mas husto, mas fuerte y mas digno pa nos y pa generacionnan cu ta bin.

Te ey e tema y e idea ta zona bon: Hopi palabra cu ta zona bunita y un tema noble. Y si. Politicamente por logra hopi cu ne. Pero mi a bisa tambe, te ey! Esey ta pasobra e problema pa mi sinembargo, ta e ehecucion di esaki. Y manera ta e problema na Aruba (casi) semper, hopi bon idea ta bay perdi, debi cu e presentacion - e forma con ta purba logra esaki - ta robez. Bon intencion, cu ehecucion cuestionabel, ta duna un resultado indesea. Claro, cu e contenido tabata bon ariba su mes, pasobra e oradornan tabata tremendo profesionalnan. Pero, no mas, cu e no a yega na esnan cu realmente mester tende esaki y comprende ki nan rol mester ta den esaki. Laga mi purba splica.

Pa cuminsa: A dicidi di reserva dos dia (dos fecha) den pleno siman di trabou pa ehecuta esaki. Ademas a busca un lugar elegante manera Renaissance Convention Center como e base pa e evento aki. Pa di tres: A dicidi di busca mayoria orador di afo, renombra, cu a hiba discurso largo, filosofico, den idioma cu no ta ‘di nos’, esta nos papiamento. Y finalmente, despues di e evento, no tin un forma conoci, con pa midi, follow up, cu ta haci cu e ta bira  djis ‘un evento mas’, organisa pa gobierno, sin cu e meta real a keda logra. Tur e puntonan aki, ta pone cu e evento su chens pa logra, ta bira menos. Hopi menos. Awor, mi por scucha esnan cu kier critica mi, como defensa, cu mester wak esaki como  ‘un simiya cu a wordo planta’,  y cu ‘mester cuminsa un caminda’. Si, tur esey ta berdad. Pero e realidad tambe ta cu aki tin e siguiente problema. Tin hopi instancianan no-gubernamental y companianan priva caba cu ta practica e ‘bon comun’ na Aruba. Loke NO ta efectivo sinembargo, ta cu nos ta biba den un comunidad unda cu cada bez cu un gobierno cambia, e gobierno na mando ta bolter mayoria - si no ta tur cos - bek, ‘djis pasobra tabata di e otro gobierno’.  SI - hasta e bon comun di e otro. Cu mi sa, no tin un forma structural y legal cu ta garantisa cu e logro ta pa tempo largo. Asina pues, ningun ‘simiya’, no ta haya suficiente awa, pa e lanta, crece y bira un arbusto of un palo fuerte!

Awor, pa e tres puntonan cu mi a menciona anteriormente cu ‘por’ crea un problema. Asina bo pone un evento den un facilidad manera Renaissance Conference Center, bo ta dun’e un ‘cache’, cu ta pone cu hopi biaha e hende humilde, no ta bay presenta. Claro cu tin excepcion y pa cada un, tin suficiente ehempel di esey. Ademas, bo ta pon’e den un solo espacio, cu pa grandi cu e lugar por ta, ta keda limita toch. Prome minister mes a confirma cu ‘nos tabata kier a pone mas NGO y instancia, pero e lugar tabata limita!”. Y e orario y fecha, mei mei di un siman di trabou, aunke pornada (e expo por lo menos), ta limita e fluho di hende. Y den siman - pa completa e obra - parkeo ta un problema adicional.  Djey ta sigui e di dos dia cu ta e evento principal mes, unda cu a pone un prijs na di entrada di 100 dollar . Ata otro problema. E evento ta riba un dia di trabou, unda cu eynan so caba, bo a limita hopi hende di bin. Ni maske cuanto gana nan tin, trabou ta stroba nan di bin. Y pa loke ta e prijs di entrada, ni maske cu loke a recauda ta bay pa un bon causa, esey no ta suficiente motibo pa hustifica e prijs di entrada.  Consecuencia ta, cu ta keda esnan cu por bin, ta esnan cu tin e conocemento caba hopi biaha. Segun algun cu a presenta e evento, e lugar a yena basta, pero no necesariamente cu esnan cu mester tende di e bon comun. Trece hende cu nomber grandi (ex prome minister di Hulanda Jan Peter Balkenende tabata esun mas conoci) manera un professor di Harvard (?), no ta necesariamente un garantia cu e lo atrae e hende cu e mester atrae. Sigur no e persona cu ainda mester comprende kico su rol ta den e ‘bon comun’. Y pa nan bin papia den un idioma academico, filosofico cu hopi suposicion y idea, no ta yega na esun cu mester tende esaki. Y ta net nan ta e grupo importante. E presentacionan tabata largo, y hopi a bandona e sala prome cu final. Tampoco no a haci e charlanan suficiente interactivo pa tene esnan cu a presenta, interesa. Esnan presente mas bien tabata trahadonan di gobierno, y algun invitado for di e ramo di enseñansa. Varios compania tambe a keda afo, debi cu (loke tabata e motibo duna), e tabata un actividad organisa politicamente, pues cu un tinte ‘berde’.  

Si e meta tabata pa e mensahe di Bon Comun yega e pueblo, e ora realmente mester haci esaki disponibel pa e pueblo. Ya cu gobierno ta doño di Telearuba practicamente, usa e canal e ora completo, y transmiti e evento completo en bibo, cu traduccion den Papiamento, den un idioma simpel cu cualkier hende por compronde. Tene den varios lugar den pueblo, den e bario, den e districto, pa asina mas hende por tin acceso na dje, mas facil. Nos a yega di wak otro evento manera Expo Cas, un di e eventonan mas popular di añanan pasa, caminda cu e lugar a yena rand rand, siendo cu toch e tabata den e mesun lugar ‘cache’ Renaissance Convention Center. Kico ta e diferencia e ora cu ey si hende a sa di bin masalmente?  E tabata den fin di siman, y esey so, a pone cu e tabata mas atractivo. E mercadeo tambe tabata diferente. A usa tur vehiculo mediatico posibel pa yega den un forma diferente. Pasobra por bisa cu promocion pa E Bon Comun, tambe tabata hopi. Pero e forma porta, e estilo no tabata efectivo? Porta mester siña di esnan di Expo Cas?

Mi ta puntra mi mes, cu si aki un par di luna, bo ta corda cu tabatin un evento cu e tema di Bon Comun? Bo lo wak algo nobo y mas concreto cu lo sali for di e evento aki? Mi no ta kere. Y no, mi no ta negativo of pesimista. Mi ta realista. Ma cuminsa na bisa, cu mi ta haya e idea mes di Bon Comun, fantastico. Algo necesario sigur. Solamente su ehecucion a faya. Atrobe un evento importante ta faya di logra su meta. E ora, ken si a beneficia di e evento? E gobierno na mando, cu a haya un cantidad di momento fotografico pa uza pa despues, esta yen di photoshoot, y mas. Y despues, a probecha pa hiba un ex prome minister di Hulanda pa bay wak nos aeropuerto su sistema moderno di procesa maleta ta bon. Nada malo cu bo kier haci esey. Pero e echo cu a saca potret y publica esaki, ta bisa cu bo a hacie cu un intencion specifico.  Kico kier logra cu esaki? Pa e bay bek y broma con bon Aruba ta den esaki? No. Esey mester laga pa e turista diario cu ta experencia esaki. Laga nan broma riba e tema aki. Pero, no mester di mas potret pa promove despues. Ami tambe kier un bon comun pa Aruba, pero, di un forma bon haci, cu ta carga fruta, y no keda na simiya cu bon potencial. Porta, e edicion aki  di Bon Comun, no tabata dirigi pa e pueblo mes? Sino pa esnan cu tin cu bay deal cu pueblo, riba e tema aki? E ora, porta, e tabata bon toch? E ora, e percepcion crea, tabata robez... C'est la vie!

  • Powered by SETAR